ΑΡΤΑ

To έτος 1205 μΧ γίνεται η Ιδρυση του Δεσποτάτου της Ηπείρου . Ο Μιχαήλ Α΄ Κομνηνός Δούκας, εσφαλμένα αναφέρονταν και ως Μιχαήλ Άγγελος, όνομα που δεν χρησιμοποίησε όμως ποτέ, υπήρξε ο ιδρυτής και ο πρώτος Δεσπότης του Δεσποτάτου της Ηπείρου (1205-1215). Το Δεσποτάτο της Ηπείρου ήταν ένα από τα κράτη που προέκυψαν από την κατάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας μετά την Τέταρτη Σταυροφορία το 1204 μΧ. Μαζί με την Αυτοκρατορία της Νίκαιας και την Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας θεωρούσε ότι είναι νόμιμη συνέχεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

 Ο Μιχαήλ Α΄ Άγγελος Κομνηνός Δούκας ήταν εξάδελφος των αυτοκρατόρων Ισαάκιου Β' Αγγέλου και Αλεξίου Γ'. Αρχικά είχε συνάψει συμμαχία με τον Βονιφάτιο Μομφερατικό. Στη συνέχεια προσπάθησε να ανακόψει την κατάκτηση της Πελοποννήσου από τους Φράγκους (=Γάλλους) αν και δεν τα κατάφερε, χάνοντας στη Μάχη του Ελαιώνα του Κούνδουρου (ή ελαιώνας του Κούντουρα). Το έτος 1205 μΧ, ο Μιχαήλ Α Κομνηνός Δούκας, επιστρέφει εσπευσμένα στην Ήπειρο, κατόπιν έκκλησης για βοήθεια από τον διοικητή της Νικοπόλεως Σεναχηρείμ, αλλά τον βρίσκει νεκρό από τους στασιαστές Νικοπολίτες, οι οποίοι τον είχαν ήδη δολοφονήσει. Ετσι ο Μιχαήλ Κομνηνός βρίσκει την ευκαιρία να σφετερισθεί την περιουσία του Σεναχηρείμ και φυσικά την κηδεμονία της πρώην αυτοκρατορικής επαρχίας του «Θέματος Νικοπόλεως» και αμέσως ιδρύει ένα νέο καθεστώς, το Δεσποτάτο της Ηπείρου, με νέα έδρα, την Άρτα διαλύοντας τη συμμαχία με τον Βονιφάτιο Μομφερατικό. Επί εποχής του Μιχαήλ Κομνηνού κτίζεται το Κάστρο της Άρτας. Το Δεσποτάτο της Ηπείρου γεωγραφικά εκτείνονταν, νότια από την Πάτρα έως και τη μισή περίπου σημερινή Αλβανία μέχρι το Δυρράχιο (Durres) και δυτικά από την Πρέβεζα έως τη Θεσσαλία και τις λίμνες Πρέσπες. Είναι δηλαδή ένα μεγάλο κράτος.

 Το έτος 1210 μΧ ο Μιχαήλ Α Κομνηνός Δούκας, συμμάχησε με την Βενετία και επιτέθηκε στην Θεσσαλονίκη. Έχει υποστηριχθεί από ιστορικούς ότι ο ίδιος υπήρξε ιδιαίτερα σκληρός με τους αιχμαλώτους του, σταυρώνοντας Λατίνους ιερείς. Αυτό οδήγησε στον αφορισμό του από τον Πάπα. Τελικά με ενισχύσεις από τον Λατίνο Αυτοκράτορα προς τους πολιορκημένους, η Θεσσαλονίκη δεν καταλήφθηκε. Ο Μιχαήλ Α΄ Κομνηνός Δούκας κατέλαβε μία σειρά από πόλεις επεκτείνοντας τα όρια του Δεσποτάτου: Λάρισα (έτος 1212), Δυρράχιο (1214), Κέρκυρα (1214). Επίσης κατέλαβε την παραλιακή ζώνη του Κορινθιακού κόλπου. Ήρθε σε σύγκρουση με τους Σέρβους και τους Βούλγαρους. Δολοφονήθηκε το έτος 1215 από κάποιον υπηρέτη του και τον διαδέχτηκε ο ετεροθαλής αδελφός του Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας. 

 Θα πρέπει να τονισθεί με έμφαση, ότι η άποψη που όλοι μεταφέρουμε από τη σχολική ιστορία του Γυμνασίου – Λυκείου ότι «το Δεσποτάτο της Ηπείρου είναι κάτι σαν θρησκευτική εξουσία μετά το Βυζάντιο, ξενέρωτο και ανιαρό», δεν ισχύει καθόλου. Δεσπότης στα αρχαία ελληνικά (δέμω + πόσις) σημαίνει σύζυγος και μεταγενέστερα άρχων, δυνάστης και αργότερα επίσκοπος. Το Δεσποτάτο της Ηπείρου, δεν είναι μια μεταβυζαντινή θρησκευτική περιφέρεια, είναι μια αποικιοκρατική περιφέρεια, με μικτής προέλευσης δυνάστες Βυζαντινούς, και Λατίνους Βενετούς, διάρκειας 250 ετών.

 Η αλήθεια είναι ότι η ιστορία του Δεσποτάτου της Ηπείρου προβλήθηκε στην εκπαίδευση και ελλιπώς και λανθασμένα, κακώς βέβαια, ενώ απετέλεσε πρόμαχο του Ελληνισμού στην πάλη κατά της λατινοκρατίας και του Σλαβισμού. Σήμερα, ευτυχώς, είναι διαθέσιμη άφθονη βιβλιογραφία σχετικά με το θέμα, ακόμα και στό διαδίκτυο. Ένα κλασσικό βιβλίο που θεωρείται συλλεκτικό και πλήρες είναι «Το Δεσποτάτον της Ηπείρου» της Θέμιδος Χατζηγεωργίου, το οποίο πέραν της πληρότητας έχει την ελληνική απόδοση των Σλαβικών και Λατινικών ονομάτων.