ΑΡΤΑ

Μετά τον αποκεφαλισμό του Αλή Πασά Τεπελενλή το 1822, η Άρτα περιήλθε στην εξουσία του Χουρσίτ Πασά και σύντομα στόν Κιουταχή Πασά. Στις 4 Ιουλίου 1822 έγινε δίπλα στήν Άρτα η Μάχη του Πέτα. Το Πέτα, ή παλαιά ο Πέτας, είναι κωμόπολη, έδρα ομώνυμου δήμου του νομού Άρτας. Απέχει 4 Km από την Άρτα. Κατά τη γερμανική κατοχή έπαθε ολοκληρωτικές καταστροφές. Το Πέτα έμεινε διάσημο στην ιστορία για την ατυχή Μάχη του Πέτα το έτος 1822. Η Μάχη του Πέτα ήταν μια από τις μεγαλύτερες ήττες που γνώρισαν οι επαναστατημένοι έλληνες κατά την διάρκεια της Επανάστασης του 1821. Ο ιστορικός Κάδμιος το έτος 1900, αναφέρει ως ημερομηνία της Μάχης του Πέτα την 15η Ιουλίου 1822 (σελίδα 33). Στη Μάχη αυτή έλαβαν μέρος ονομαστοί οπλαρχηγοί αλλά και αρκετοί Φιλέλληνες, όπως και Επτανήσιοι με το Σπύρο Πανά αρχηγό. Οι ντόπιοι οπλαρχηγοί με 900 περίπου άνδρες τοποθετήθηκαν στο σημερινό Μνημείο Ηρώων, δίπλα κατέλαβε θέση ο Μάρκος Μπότσαρης, πιο δεξιά ο Πρεβεζάνος Αλεξάκης Βλαχόπουλος, και ο Βαρνακιώτης και στην άκρη το ψηλότερο ύψωμα Κορακοφωλιά ο Γώγος Μπακόλας με τον Δήμο Τσέλιο Ράγκο και άλλους προς τον κατήφορο που βλέπει προς την λίμνη . To Τάγμα των Φιλελλήνων με δύο λόχους. Ο πρώτος λόχος είχε κυρίως Γάλλους, Ιταλούς, και Έλληνες του εξωτερικού, ιδίως επτανήσιους, με διοικητή τον Ελβετό Chevalier και ο δεύτερος λόχος είχε Γερμανούς, Πολωνούς, Πρώσους με διοικητή τον Πολωνό Mirzewski (Μιρζέφσκι). Διοικητής όλου του τάγματος ορίσθηκε ο Ιταλός Andrea Dania (Ανδρέα Δάνια). Τιμής ένεκεν ορίστηκε από την νεοσύστατη κυβέρνηση ως Συνταγματάρχης - Διοικητής ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. To σύνταγμα από 350 άνδρες βρισκόταν υπό την καθοδήγηση του Γερμανού Στρατηγού Norman και του Ιταλού Πέτρου Ταρέλλα. 

Η ευθύνη για την ήττα βαρύνει κυρίως τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο. Η Μάχη του Πέτα έχει κάτι το αρκετά συγκινητικό: Ελαβε μέρος εναντίον των οθωμανών ο πρώτος στην ιστορία Ενωμένος Ευρωπαϊκός Στρατός, οι πρώτοι κυανόκρανοι της εποχής. Επεσαν ηρωικά και έκτισαν στην φιλόξενη γη του ηρωικού Πέτα, έντιμων στρατιωτικών τάφο όπως ακριβώς ήταν η επιθυμία του διοικητή τους Πολωνού Mirzewski (Μιρζέφσκι). Από τους Φιλέλληνες μόνο 25 γλύτωσαν που με γιουρούσι (=έφοδος) κατάφεραν να ανοίξουν δρόμο με τις λόγχες τους και να περάσουν. Μεταξύ αυτών σώθηκε τραυματισμένος ο Γερμανός Norman (Δημήτρης Φωτιάδης, 1971).

 Στό σημερινό Πέτα Άρτας, υπάρχει ένα μεγαλοπρεπές Μνημείο για να μας θυμίσει ότι αδέρφια μας Ευρωπαίοι Φιλέλληνες έχασαν τη ζωή τους εδώ για την Ελευθερία ημών των Ελλήνων. Tελικά η πορεία της Επανάστασης του 1821 δεν κατάφερε να εμπεριέχει την Άρτα στα εδάφη του νέου κράτους "Βασίλειον της Ελλάδος". Ετσι η Άρτα παρέμεινε όπως και η Ηπειρος, η μισή Θεσσαλία, η Μακεδονία και η Θράκη υπό Οθωμανική κυριαρχία.