ΑΡΤΑ

Ο νομός Άρτας, από εκκλησιαστικής πλευράς, υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Άρτας και την Ιερά Μητρόπολη Νικοπόλεως και Πρεβέζης.

Η Άρτα πρωτοτιμήθηκε με επισκοπική έδρα το 12ο αιώνα και από το 13ο αιώνα υπήρξε έδρα Μητροπολίτου, ο οποίος έφερε τον τίτλο «Άρτης και Ναυπάκτου, υπερτίμου και εξάρχου πάσης Αιτωλίας». Με τη δημιουργία του πρώτου Ελληνικού κράτους η Μητρόπολη Ναυπάκτου - Άρτης διασπάται με αποτέλεσμα το ελεύθερο τμήμα να αποτελέσει τη Μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας ενώ το υπόλοιπο υπό κατοχή τμήμα, τη Μητρόπολη Άρτης και Πρεβέζης. Μετά την απελευθέρωση της πόλης της Άρτας και του ορεινού τμήματος του νομού, το 1822, η εκκλησιαστική περιφέρεια Άρτης και Πρεβέζης διχοτομήθηκε και αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία της Ιεράς Μητρόπολης Άρτας στην οποία υπαγόταν τα ελεύθερα ελληνικά εδάφη ενώ η τουρκοκρατούμενη περιοχή του κάμπου υπαγόταν στην ανασυσταθείσα Μητρόπολη Νικοπόλεως και Πρεβέζης.

 Σήμερα το όριο που χωρίζει τις δύο μητροπόλεις είναι ο ποταμός Άραχθος. Η Ιερά Μητρόπολη Άρτας αριθμεί συνολικά 96 ενορίες ενώ η περιφέρεια Κάμπου της Ιεράς Μητρόπολης Νικοπόλεως και Πρεβέζης στην οποία υπάγονται τα χωρία του νομού Άρτας, δυτκά του Αράχθου, αριθμεί 31 ενορίες. Στην κεφαλή της Ιεράς Μητρόπολης Άρτας σήμερα είναι ο Μητροπολίτης Ιγνάτιος, κατά κόσμο Νικόλαος Αλεξίου και της Ιεράς Μητρόπολης Νικοπόλεως και Πρεβέζης, ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος, κατά κόσμο Γεώργιος Τσιρίγκας. Ο μητροπολιτικός ναός της Άρτας είναι ο Άγιος Δημήτριος, ο οποίος βρίσκεται στην κεντρική πλατεία της πόλης και η πολιούχος της Άρτας είναι η Αγία Θεοδώρα.


Αγία Θεοδώρα:

 Η βασίλισσα της Άρτας και κατοπινή Αγία, γεννήθηκε το 1210 στα Σέρβια της Κοζάνης. Το κοσμικό της όνομα ήταν Θεοδώρα Πετραλίφαινα. Ήταν κόρη του Ιωάννου Πετραλίφα, σεβαστοκράτωρ και διοικητού της Θεσσαλίας και Μακεδονίας και τη μητέρα της την έλεγαν Ελένη και ανήκε σε αριστοκρατική οικογένεια της Κωνσταντινούπολης. Με τον θάνατο του πατέρα της μεταξύ 1224 - 1230, ο Δεσπότης της Ηπείρου Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας ανέλαβε την προστασία της, τον οποίο μετά την ήττα του από τους Βουλγάρους το 1230, διαδέχτηκε ο ανηψιός του Μιχαήλ Β΄. Περνώντας από τα Σέρβια ο Μιχαήλ, συναντά τη Θεοδώρα, εντυπωσιάζεται από την ομορφιά της παντρεύονται τον ίδιο χρόνο και τη φέρνει μαζί του στη Ήπειρο. Μετά τον θάνατο του Μιχαήλ και σχεδόν σαράντα χρόνια έγγαμου βίου, η Θεοδώρα περιβάλλεται το μοναχικό σχήμα, ζώντας για μια δεκαετία ως μοναχή στη μονή του Αγίου Γεωργίου, που κατά παράδοση ίδρυσε η ίδια και σήμερα φέρει το όνομά της. Πέθανε πιθανόν το 1280 σε ηλικία 70 ετών και ετάφη στον νάρθηκα του ναού του Αγίου Γεωργίου, σημερινός ναός της Αγίας Θεοδώρας. Η μνήμη της τιμάται στις 11 Μαρτίου. 

Μάξιμος ο Γραικός:

 Ο Αγιορείτης Μάξιμος (1475-1556), κατά κόσμο Μιχαήλ Τριβώλης, γεννήθηκε στην Άρτα και εκπαιδεύτηκε στο Παρίσι, στη Φλωρεντία και τη Βενετία. Επέλεξε τον μοναχικό βίο και μόνασε στο Άγιο Όρος, στη Μονή του Βατοπεδίου. Ο Μάξιμος μετέφρασε στηaν Σλαβωνική γλώσσα πολλά βιβλία, διόρθωσε λάθη στα χειρόγραφα και ο ίδιος συνέγραψε πολλά, θεολογικής προ πάντων ύλης. Εκατόν τριάντα τέσσερα συγγράμματά του βρίσκονται στην μονή της Αγίας Τριάδας στην Ρωσία. Έχει χαρακτηριστεί ως ο διαφωτιστής των Ρώσων. Η μνήμη του τιμάται στις 21 Ιανουαρίου.

Άγιος Ζαχαρίας εξ Άρτης:

 Ο νεομάρτυρας Ζαχαρίας γεννήθηκε στην περιοχή της Άρτας. Ασπάστηκε τη μουσουλμανική θρησκεία και μετακόμισε στην Πάτρα όπου εξασκούσε το επάγγελμα του γουναρά. Ο Ζαχαρίας όμως ένιωθε τύψεις για το ότι απαρνήθηκε το Χριστό και μελετούσε κρυφά χριστιανικά βιβλία. Μην αντέχοντας πλέον να ζεί ως μουσουλμάνος, ομολόγησε δημόσια τη χριστιανική του πίστη. Οι Τούρκοι τον οδήγησαν στο δικαστήριο και ο δικαστής διέταξε να τον μαστιγώσουν. Οδηγήθηκε στη φυλακή όπου βρήκε μαρτυρικό θάνατο το 1782. Η μνήμη του τιμάται στις 20 Ιανουαρίου. Άγιος Παρθένιος: Γεννήθηκε στο χωριό Βατσουνιά της Καρδίτσας στις αρχές του 18ου αιώνα. Παιδί αγροτικής οικογένειας, ο Άγιος Παρθένιος μόνασε από σχετικά νεαρή ηλικία και στη συνέχεια χειροτονήθηκε διάκονος και πρεσβύτερος και ορίστηκε επίσκοπος στην περιοχή του Ραδοβιζίου. Πέθανε στις 21 Ιουλίου 1777 και ετάφη πίσω από το Ιερό Βήμα του επισκοπικού ναού των Αγίων Αναργύρων. Η μνήμη του τιμάται στις 21 Ιουλίου. 

Όσιοι αυτάδελφοι Θεοχάρης και Απόστολος: 

Γεννήθηκαν στην Άρτα και ήταν τέκνα του Γεωργίου Ντούια, ιερέα στο ναό της Άγίας Σοφίας. Είχαν και έναν αδελφό με το όνομα Κωνσταντίνος. Ο Θεοχάρης διέθετε μεγάλη έφεση για τα γράμματα και φοίτησε στην περίφημη σχολή Μανολάκη Καστοριώτη στην Άρτα. Μετά το θάνατο των γονιών τους, τα δύο αδέλφια φρόντισαν το μικρότερο αδελφό τους μέχρι την ημέρα του γάμου του και μετά αποσύρθηκαν σε ένα μικρό σπίτι κοντά στο ναό της Αγίας Σοφίας. Ο Θεοχάρης άρχισε να διδάσκει και να μαθαίνει γραφή και ανάγνωση τα μικρά παιδιά της Άρτας στο εκκλησάκι της Παναγιάς της Κασσοπίτρας μέχρι το 1828. Μαθητής του υπήρξε και ο ιδρυτής της Φιλικής Εταιρείας, Νικόλαος Σκουφάς. Ο Θεοχάρης πέθανε το 1828 και ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο των Αγίων Αναργύρων. Ο αδελφός του Απόστολος συνέχισε να ζεί μοναχικά και ασκητικά αλλά πάντα κοντά στην εκκλησία. Πέθανε το 1845 και ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο του ναού της Αγίας Σοφίας. Η μνήμη τους τιμάται την Κυριακή των Μυροφόρων.

Όσιος Ονούφριος ο εν Κορωνησία: 

Ελάχιστες είναι οι πληροφορίες σχετικά με το βίο του Οσίου Ονουφρίου. Μόνασε σε ένα μοναστήρι στο νησί της Κορωνησίας, στον Αμβρακικό κόλπο. Δεν υπάρχουν ακριβείς πληροφορίες σχετικά με το θάνατό του. Η μνήμη του τιμάται στις 12 Ιουνίου μαζί με τον Άγιο Ονούφριο της Αιγύπτου και θεωρείται ο προστάτης της Κορωνησίας.